Wszystko, co warto wiedzieć, zanim zaczniesz odchudzanie
Przygotowaliśmy dla Was rozmowę ze specjalistką, która odpowiada na najczęstsze pytania związane z odchudzaniem. Lek. med. Katarína Moravcová pracuje w Klinice Medycyny Sportowej i Rehabilitacji Kardiologicznej Uniwersyteckiego Szpitala w Ołomuńcu. Zajmuje się pacjentami z otyłością, profilaktyką chorób cywilizacyjnych, a także badaniami profilaktycznymi sportowców.
Jak dzieli się nadwagę i kiedy mamy już do czynienia z otyłością?
Podstawowym wskaźnikiem jest BMI (Body Mass Index), które każdy może obliczyć samodzielnie. To stosunek masy ciała w kilogramach do kwadratu wzrostu podanego w metrach. Wartość BMI od 25 do 30 wskazuje na nadwagę, a od 30 mamy do czynienia z otyłością, którą dzieli się na 1., 2. i 3. stopień. BMI nie oblicza się u kobiet w ciąży ani u osób uprawiających sporty siłowe. U dzieci stosuje się siatki centylowe. Dokładniejszych pomiarów dokonuje się za pomocą urządzeń do analizy bioimpedancji, które określają masę mięśniową i całkowitą zawartość wody w organizmie oraz obliczają ilość tkanki tłuszczowej. Każdy może też łatwo wykonać pomiar w domu – wystarczy wziąć miarkę i zmierzyć obwód talii. U kobiet obwód talii nie powinien przekraczać 80 cm, a u mężczyzn 94 cm. Przekroczenie tych wartości oznacza ryzyko otyłości trzewnej (nadmiaru tłuszczu w jamie brzusznej). Przy obwodzie powyżej 88 cm u kobiet i 102 cm u mężczyzn ryzyko chorób układu krążenia i zaburzeń metabolicznych może być już wysokie. Na pierwszy rzut oka ktoś wcale nie musi wyglądać na osobę otyłą, ale jeśli ma ponadprzeciętny obwód talii, jest to większe zagrożenie dla zdrowia.
Odżywianie czy ruch – co jest ważniejsze podczas odchudzania?
Zawsze ważne jest połączenie obu tych rzeczy! Tak samo jak należy dbać o zdrową dietę, ważne są również ćwiczenia – także dla osób, które nie mają problemów z wagą, a szczególnie dla tych, które prowadzą siedzący tryb życia. Jeśli ktoś zmieni tylko jadłospis, na początku waga będzie spadać, ale z czasem ten proces również się zatrzyma. Bez ruchu po prostu się nie obejdzie. Aktywność fizyczna jest bardzo ważna także ze względów zdrowotnych, zwłaszcza dla poprawy wydolności krążeniowo-oddechowej. Metabolizm przyspiesza również dzięki rozbudowie tkanki mięśniowej. Udowodniono ponadto, że osoby, które więcej ćwiczą, mają też inne preferencje smakowe – rzadziej wybierają wysokokaloryczne potrawy, a częściej odżywiają się zdrowiej i regularniej.
Czy niedobór snu wpływa na przybieranie na wadze?
Tak, i to bardzo, choć niewiele osób zdaje sobie z tego sprawę. Obecnie panuje tendencja do skracania czasu snu. Przecież jestem „superbohaterem”, któremu wystarczą tylko 4 godziny snu i który daje sobie radę. Może to jednak stanowić problem nie tylko w kontekście odchudzania, ale również ze względów zdrowotnych.
Podczas snu uwalnia się leptyna – hormon odpowiedzialny za uczucie sytości. Jeśli więc dobrze i wystarczająco długo śpimy, następnego dnia łatwiej odczuwamy sytość. Jeśli jednak śpimy za mało, dochodzi do zaburzeń równowagi hormonalnej. Leptyny jest mało, a przeważa grelina – hormon odpowiedzialny za uczucie głodu, niedosytu i nieodpartą ochotę na jedzenie. To częsty problem także u osób pracujących zmianowo.
Na przybieranie na wadze wpływa również samo zmęczenie. Gdy ktoś jest zmęczony, szuka sposobu na uzupełnienie energii w jedzeniu lub napojach energetycznych. Trzeci problem związany z niedoborem snu jest taki, że im dłużej nie śpimy, tym więcej jemy. Trudno też trzymać się postanowień, gdy ograniczamy kaloryczność posiłków i jednocześnie mało śpimy – odchudzanie staje się wtedy nie do utrzymania, bo brakuje nam energii, a deficyt snu jeszcze pogłębia ten problem. Spróbuj zadbać o sen, a być może łatwiej będzie Ci też schudnąć. 😊
Czy istnieje sprawdzone zioło, produkt spożywczy lub lek, które pomagają w odchudzaniu?
Podstawą jest bez wątpienia zbilansowana dieta i włączenie aktywności fizycznej. Wszelkie suplementy czy leki mogą być jedynie wsparciem, ale nigdy nie powinny zastępować tych podstaw. Nie można najpierw sięgnąć po takie „wsparcie”, a potem czekać na cud. Gdyby to działało, wszyscy bylibyśmy szczupli.
Jak wygląda problem otyłości u dzieci? Odsetek otyłych dzieci rośnie czy spada?
Odsetek ten rośnie, a co gorsza, problem dotyczy coraz młodszych grup wiekowych. W przypadku dzieci ogromne znaczenie ma ruch – zarówno codzienna aktywność, jak i ukierunkowane zajęcia, na przykład treningi czy zajęcia dodatkowe. Najważniejsze, żeby dzieci czerpały radość z ruchu. Przede wszystkim rodzice powinni dawać dobry przykład i starać się prowadzić aktywne życie rodzinne. Dużym problemem, zwłaszcza wśród nastolatków, jest wysokie spożycie słodzonych napojów i napojów energetycznych. Są łatwo dostępne, a człowiek często nawet nie zdaje sobie sprawy, ile kalorii wypija. U dorosłych problemem są natomiast kalorie pochodzące z napojów alkoholowych.
Jaki jest najczęstszy błąd popełniany przez osoby odchudzające się?
Problem polega na tym, że ludzie szukają dróg na skróty. Chcą jak najszybciej schudnąć, nie zastanawiając się, dlaczego w ogóle pojawił się problem. Umów się ze sobą na spotkanie. Zastanów się, na czym polega problem w Twoim przypadku. Czy chodzi o skład diety, nieregularne posiłki, brak ruchu lub snu? A może od dłuższego czasu jesteś narażony na stres? Nie kopiuj bezmyślnie diet celebrytów ani sąsiadki – mogą wcale na Ciebie nie zadziałać, ponieważ masz zupełnie inny tryb życia i inną przyczynę problemu. Każdy musi sam uświadomić sobie i być może również jasno określić swój stan. Skrupulatnie zapisuj, co jesz, ile się ruszasz i śpisz, a także jakie sytuacje wywołują u Ciebie stres. Taka notatka pokaże Ci, jak wygląda rzeczywistość. Uważam więc, że ważne są samoświadomość, obserwowanie siebie i to, by nie próbować zmieniać wszystkiego z dnia na dzień.
Kolejnym ważnym tematem jest jedzenie pod wpływem emocji. Właściwie uczymy się tego od najmłodszych lat. Słodka czekolada w nagrodę albo coś smacznego, czym uspokajamy płaczące dziecko. Ten schemat przenosimy później w dorosłość. Uczymy się nagradzać jedzeniem ponad miarę albo rozwiązywać za jego pomocą problemy. To jednak tak, jakby zakleić kontrolki w samochodzie tylko po to, żeby nie widzieć problemu.
Znamy wiele diet od ketogenicznej po post przerywany. Która z nich jest według Pani najskuteczniejsza?
Najważniejsze na samym początku jest odpowiedzieć sobie na pytanie, czy jestem w stanie długoterminowo stosować jakąkolwiek „dietę” (zwykle bardzo restrykcyjną). Jeśli nie, odpowiedź jest jasna: w ogóle nie należy jej zaczynać.
Podczas odchudzania najważniejsze są stopniowe zmiany w jadłospisie, które przede wszystkim da się utrzymać przez długi czas. Przecież nie chcemy schudnąć tylko na miesiąc, pół roku czy rok…
Ważne jest, by nauczyć się odżywiać w sposób zbilansowany i regularny, dostosowany indywidualnie do własnych potrzeb, a przede wszystkim wspierający nasze zdrowie. Dlatego na początku układania jadłospisu warto skonsultować się ze specjalistą, który doradzi odpowiedni skład i proporcje składników odżywczych.
Do kogo mogą zwrócić się osoby z nadwagą lub otyłością?
Na pierwszym miejscu wymienię lekarza rodzinnego. Każdy powinien regularnie zgłaszać się na badania profilaktyczne, które obejmują również pomiar ciśnienia tętniczego i badania krwi. Dzięki temu pacjent może się dowiedzieć, czy ma już problemy zdrowotne związane z otyłością, takie jak wysokie ciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cukru we krwi lub cholesterolu. Kolejnym specjalistą, do którego można się zwrócić i skonsultować jadłospis, jest dietetyk kliniczny. W przypadku otyłości wyższego stopnia, której towarzyszą inne choroby, zalecam zgłoszenie się do poradni leczenia otyłości.