4 najpopularniejsze źródła białka
Które źródło białka jest właściwie najlepsze? Czym są produkty proteinowe? Jaka jest różnica między serwatką mleczną, kazeiną, soją i białkiem jaj?
Białko
Białka, czyli proteiny, to wielkocząsteczkowe substancje naturalne o względnej masie cząsteczkowej od 103 do 106, zbudowane z aminokwasów. Białka stanowią podstawę wszystkich żywych organizmów. Aminokwasy w białkach są połączone ze sobą grupami aminowymi –NH2 i grupami karboksylowymi –COOH tzw. wiązaniem amidowym –NH–CO– (amidowym), czyli także wiązaniem peptydowym. W zależności od liczby aminokwasów połączonych w ten sposób w cząsteczce rozróżniamy oligopeptydy (2–10 aminokwasów), polipeptydy (11–100) oraz właściwe białka – proteiny (ponad 100 aminokwasów).
Produkcja opiera się na naturalnych źródłach białka
Oczywiście preparaty te zawierają także szerokie spektrum węglowodanów, ale minimalną ilość sacharozy (cukru buraczanego). Zawartość węglowodanów i białka w tych koncentratach jest odwrotnie proporcjonalna. Ilość tłuszczów jest w nich ograniczona do minimum; są to przeważnie korzystne dla zdrowia nienasycone kwasy tłuszczowe. Nie są to jednak żadne syntetyczne preparaty, a ich produkcja opiera się na naturalnych źródłach białka. Pomijając niektóre źródła roślinne, takie jak białko pszeniczne (kto spróbował, ten już nigdy więcej po nie nie sięgnie), w produkcji wykorzystuje się zasadniczo 4 naturalne źródła białka:
- serwatka mleczna
- kazeina
- soja
- białko jaj
Które z tych źródeł jest właściwie najlepsze? Większość z was z pewnością odpowie, że serwatka mleczna, która jest surowcem wyjściowym do produkcji serwatkowych produktów proteinowych. Ale uwaga: jej rywalizacja z pozostałymi trzema źródłami nie musi wcale zakończyć się jednoznacznym zwycięstwem we wszystkich kategoriach. Każde z nich ma swoje mocne, ale i słabe strony. Przyjrzyjmy się bliżej wszystkim tym źródłom.
Faworytem jest serwatka mleczna
Serwatkę mleczną najpierw się suszy, a następnie z wysuszonego produktu, w wyniku złożonych procesów produkcyjnych (zwykle ultrafiltracji), otrzymuje się serwatkowy produkt proteinowy. W tym miejscu chciałbym zwrócić uwagę na bardzo powszechny błąd, jakim jest mylenie suszonej serwatki z WPC. Wyjaśnijmy więc najważniejsze różnice. Suszona serwatka zawiera średnio 69% cukru mlecznego (laktozy) i tylko 15% białka. WPC ma natomiast wartości mniej więcej odwrotne: średnio co najmniej 65% białka i 11% węglowodanów (cukru mlecznego – laktozy). Często więc osoby, które sądzą, że kupiły koncentrat białkowy w bardzo dobrej cenie, niestety są w błędzie. W najlepszym razie kupiły kiepskiej jakości gainera, który może jedynie spowodować problemy trawienne. Produkcja WPC jest 4 do 5 razy droższa niż produkcja suszonej serwatki.
Jakie są zalety WPC?
- bardzo dobra i szybka przyswajalność – WPC określa się jako tzw. „szybkie” białko. Po jego spożyciu poziom aminokwasów we krwi (aminoacidemia) bardzo szybko wzrasta, dzięki czemu potrzebne aminokwasy jak najszybciej docierają do miejsca przeznaczenia
- najwyższa biodostępność białka – oznacza to, że nasz układ trawienny potrafi wykorzystać dużą część spożytego białka
- najlepszy profil aminokwasowy dzięki najwyższej zawartości aminokwasów rozgałęzionych BCAA – odgrywają one wyjątkową rolę w metabolizmie białek i uczestniczą w budowie białka mięśniowego
- doskonałe walory smakowe
- białka ogólnie są kojarzone ze wzrostem i utrzymaniem masy mięśniowej
Czy WPC ma jakieś wady?
W zasadzie tylko jedną – nie wykazuje działania antykatabolicznego, a więc nie hamuje rozpadu masy mięśniowej i nie jest w stanie dostarczać mięśniom potrzebnych aminokwasów przez kilka godzin.
A kolejne w rankingu... kazeina
Kazeina to w zasadzie białko twarogu. Jest swego rodzaju „rodzeństwem” białka serwatkowego, ponieważ oba powstają z tego samego źródła – czyli mleka. Ale chyba nie ma dwóch „krewnych”, którzy różniliby się właściwościami tak bardzo jak te dwa białka!
Dosłowne przesycenie twarogiem wśród kulturystów na wszystkich poziomach zaawansowania przed rokiem 1989 doprowadziło później do niechęci do tego źródła białka. Ponadto przez wiele lat kazeinę uważano za źródło białka niskiej jakości. Dziś wygląda to już zupełnie inaczej. Przełomowe francuskie badanie z 1997 roku wykazało, że kazeina jest najlepszym źródłem białka chroniącym masę mięśniową przed katabolizmem.
Ma właściwości zupełnie przeciwne do białka serwatkowego, ponieważ ze wszystkich białek najsilniej hamuje rozpad mięśni (zwłaszcza podczas nocnego „głodowania”). Procesy jej trawienia i wchłaniania przebiegają bardzo powoli, zapewniając stały dopływ aminokwasów do mięśni. Wynika z tego jednak, że oba te źródła doskonale się uzupełniają. Jeśli chcemy zapewnić wysoki poziom aminokwasów wspomagających regenerację mięśni przez 5 do 7 godzin, a tym samym uzyskać efekt antykataboliczny, wybierzmy białko zawierające kazeinę. Kazeinę określa się także jako „wolne” białko.
Soja
Soja przez długi czas była uważana za „outsidera” wśród wymienionych źródeł białka, ale niesłusznie. Jej zalety doceniono dopiero w ostatnich latach, co widać również po tym, że zaczęto ją uwzględniać w składzie wielu produktów proteinowych.
Już sam surowiec – ziarna soi – zawiera ogromne ilości, bo aż 40% pełnowartościowego białka o szerokim profilu aminokwasowym, w którym dominują arginina (hit ostatnich lat jako prekursor tlenku azotu) i glutamina. Wyróżnia się zawartością izoflawonów (estrogenów roślinnych).
Białko jaj
To swego rodzaju stały element wśród źródeł białka, a jego popularność się nie zmienia. Zwłaszcza dla osób szukających taniego źródła białka suszone białko jaj, zawierające prawie 80% białka, jest bezkonkurencyjne, ale ten smak… Jego profil aminokwasowy jest zrównoważony, ale niczym się nie wyróżnia. Trawienie i wchłanianie przebiegają stosunkowo powoli, dlatego zajmuje drugie miejsce za kazeiną i zalicza się raczej do „wolnych” protein. Jest więc odpowiednim składnikiem białek o przedłużonym działaniu.
Podsumowanie
Ważne jest, aby wiedzieć, z jakiego źródła pochodzi nasze białko. Dzięki temu możemy dość łatwo podzielić produkty proteinowe i dobrze zorientować się w ich ogromnym wyborze. Co jest jednak jeszcze ważniejsze dla użytkownika? Umiejętność wybrania na podstawie tego podziału odpowiedniego białka, które pozwoli naprawdę efektywnie trenować. Niezbyt trafny wybór może nie pomóc nam osiągnąć zamierzonego celu, a do tego może porządnie namieszać w żołądku i utrudnić trawienie zarówno w trakcie treningu, jak i po nim.